Συνδυασμός pp5l και F508del

Ερώτηση

Καλησπέρα,
Το παιδί μας 3 ετών έχει κάνει γενετικό τεστ μετά τη γέννα και βρέθηκε με συνδυασμό δύο μεταλλάξεων (pp5l και F508del). Έχει λειτουργικό πάγκρεας και τεστ ιδρώτα 44 μετά τη γέννηση το 2023, 33 το 2025 και 34 το 2026. Μέχρι τώρα το παιδί δεν έχει προβλήματα βάρους ή υγείας. Δυσκολευόμαστε να καταλάβουμε γιατί τα τεστ ιδρώτα έχουν χαμηλότερες τιμές από το πρώτο. Επίσης, λόγω το του ότι μετάλλαξη pp5l είναι σχετικά σπάνια, δεν έχουμε πλήρη κατανόηση της λειτουργίας της μετάλλαξης στη πρωτεϊνη. Οι γιατροί που μας παρακολουθούν δεν δείχνουν ενδιαφέρον προς το ρόλο αυτή της μετάλλαξης και μας μιλάνε γενικά για τη κυστική ίνωση ενώ εμείς αναρωτιόμαστε γιατί έχουμε πάρει αυτή την διάγνωση ενώ η μετάλλαξη της δεν είναι κατηγοριοποιημένη ως μετάλλαξη που προκαλεί κυστική ίνωση. Ευχαριστούμε εκ των προτέρων.

Απάντηση

Για την ορθή ερμηνεία των ευρημάτων είναι σημαντικό να γνωρίζουμε, καταρχάς, για ποιο λόγο πραγματοποιήθηκε ο γενετικός έλεγχος μετά τη γέννηση. Υπήρχαν κατά τη νεογνική ή βρεφική περίοδο κλινικά ευρήματα ή συμπτώματα που δημιουργούσαν υποψία κυστικής ίνωσης ή ο έλεγχος πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο νεογνικού screening, οικογενειακού ιστορικού ή για άλλο λόγο; Το αρχικό κλινικό πλαίσιο αποτελεί σημαντικό στοιχείο για την αξιολόγηση των ευρημάτων.
Ο γενετικός έλεγχος έχει αναδείξει δύο παραλλαγές στο γονίδιο CFTR, p.Pro5Leu (P5L) και p.Phe508del (F508del). Η p.Pro5Leu είναι σπάνια παραλλαγή και τα διαθέσιμα σήμερα δεδομένα υποστηρίζουν παθογόνο ή πιθανώς παθογόνο δράση στη λειτουργία του γονιδίου. Παράλληλα, έχει περιγραφεί σημαντική μεταβλητότητα ως προς την κλινική της έκφραση, συμπεριλαμβανομένων ατόμων χωρίς νόσο, με ήπιο ή άτυπο φαινότυπο και παγκρεατική επάρκεια, ακόμη και όταν συνυπάρχει η F508del (https://cftr2.org/mutation/general/P5L/F508del).
Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης να επιβεβαιωθεί η φάση των δύο παραλλαγών, δηλαδή εάν η P5L και η F508del βρίσκονται σε διαφορετικά αλληλόμορφα (αν η μια παραλλαγή έχει κληρονομηθεί από την μητέρα και η άλλη από τον πατέρα). Για τον σκοπό αυτό είναι απαραίτητος ο έλεγχος των γονέων, εφόσον δεν έχει ήδη πραγματοποιηθεί. Η γνώση της φάσης είναι σημαντική για την ορθή γενετική και κλινική ερμηνεία του αποτελέσματος.
Οι τιμές του τεστ ιδρώτα που αναφέρετε, 44 mmol/L το 2023, 33 mmol/L το 2025 και 34 mmol/L το 2026, βρίσκονται όλες στην ενδιάμεση περιοχή (30–59 mmol/L). Η περιοχή αυτή χαρακτηρίζεται ως «γκρίζα» ή αμφίβολη περιοχή και, από μόνη της, δεν αποτελεί επαρκές κριτήριο για την επιβεβαίωση της διάγνωσης κυστικής ίνωσης. Οι σύγχρονες οδηγίες συνιστούν, σε τέτοιες περιπτώσεις, συνεκτίμηση του γονότυπου, της κλινικής εικόνας και, όταν απαιτείται, περαιτέρω λειτουργικό έλεγχο της CFTR.
Η διαφορά μεταξύ των τιμών 44, 33 και 34 mmol/L δεν θα πρέπει να ερμηνευθεί ως ένδειξη ότι η λειτουργία της CFTR έχει μεταβληθεί ή «βελτιωθεί» με την ηλικία. Και οι τρεις τιμές παραμένουν στην ίδια ενδιάμεση διαγνωστική κατηγορία. Αντίστοιχα, το γεγονός ότι καμία μέτρηση δεν έχει φτάσει τα 60 mmol/L είναι ένα σημαντικό στοιχείο της συνολικής αξιολόγησης, χωρίς όμως να αρκεί από μόνο του για να αποκλείσει μια διαταραχή σχετιζόμενη με το CFTR.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που αναφέρετε, στην ηλικία των 3 ετών το παιδί παρουσιάζει φυσιολογική ανάπτυξη, φυσιολογική παγκρεατική λειτουργία και απουσία μέχρι σήμερα σημαντικών προβλημάτων υγείας ή χαρακτηριστικών συμπτωμάτων κυστικής ίνωσης. Τα στοιχεία αυτά είναι σημαντικά και θα πρέπει να συνεκτιμώνται με τα εργαστηριακά και γενετικά ευρήματα.
Με βάση τα παραπάνω, είναι σημαντικό το παιδί να παρακολουθείται συστηματικά από τον παιδίατρό του, με αξιολόγηση της ανάπτυξης, της θρέψης και της γενικότερης κλινικής του εικόνας.
Εφόσον εμφανιστούν στο μέλλον συμπτώματα ή ευρήματα που θα μπορούσαν να σχετίζονται με CFTR δυσλειτουργία —όπως επίμονος ή υποτροπιάζων βήχας/λοιμώξεις του αναπνευστικού, χρόνια αναπνευστικά συμπτώματα, ανεπαρκής πρόσληψη βάρους ή ανάπτυξη, χρόνια διάρροια/στεατόρροια ή άλλα συμβατά ευρήματα— θα πρέπει να υπάρχει παραπομπή σε εξειδικευμένο Κέντρο Κυστικής Ίνωσης, όπου μπορεί να πραγματοποιηθεί ολοκληρωμένη κλινική και λειτουργική αξιολόγηση.

30.09.2026